"Warmia znana i nieznana"

Barkweda


Budynek dawnego młyna wodnegoBudynek dawnego młyna wodnego

   Wieś zamieszkiwana obecnie przez ok. 200 mieszkańców została założona na terenie dawnego osadnictwa pruskiego. Nazwa wsi na przestrzeni wieków pisana była w dokumentach jako: Bergfrede, Bergfride, Bergfrieden, Bergfriede. Wszystkie te nazwy pochodzące z języka niemieckiego nawiązują do miejsca obronnego – szańca. Dane o historii wsi są niezwykle skąpe. Wiadomo, że w 1789 roku istniał w Barkwedzie majątek szlachecki. Od 1425 wymieniany jest młyn. Wiemy, że w 1910 roku majątek obejmował 384 ha i w tym czasie w Barkwedzie mieszkało 80 osób. Na początku XX wieku majątek zakupił Hans von Hake. Po jego śmierci 4 grudnia 1922 roku majątek prowadziła jego żona Eleonora von Hake z domu Habedank. Zmarła ona 4 lipca 1944 roku i została pochowana obok męża na cmentarzu, znajdującym się w miejscu pruskiego grodziska. W styczniu 1945 roku, przed wkroczeniem Armii Czerwonej, spadkobiercy rodu von Hake i część pracowników majątku wyemigrowali w głąb Niemiec. W okresie PRL-u we wsi utworzono PGR.

Wiadukt pod linią kolejową z Olsztyna do BraniewaWiadukt pod linią kolejową z Olsztyna do Braniewa

   Rozgłosu przysporzyły Barkwedzie działania wojenne okresu napoleońskiego. 2–4 lutego 1807 roku w Barkwedzie pojawiły się wojska francuskie w liczbie dwóch dywizji piechoty generałów Legranda i Levela z Korpusu marszałka Soulta i druga dywizja dragonów generała Emanuela Grouchygo z Rezerwowego Korpusu Kawalerii marszałka Murata – łącznie ok. 16,5 tys. żołnierzy, którzy stoczyli bitwę z wojskami Prus i Rosji o przeprawę na Łynie. Poległo ok. 600 żołnierzy francuskich, a straty Rosjan i Prusaków przekroczyły 1 100 żołnierzy. W celu upamiętnienia szlaku wojsk napoleońskich w okolicy utworzono Szlak Napoleoński o długości 39 km, który biegnie z Barkwedy przez Gutkowo, Mątki, Jonkowo, Łomy, Pupki, Gołogórę, Skolity, Dąbrówkę do Konradowa.

Grodzisko i stary cmentarzGrodzisko i stary cmentarz

   Najciekawszym obiektem turystycznych wypraw do Barkwedy jest pozostałość staropruskiego grodziska, znajdującego się po prawej stronie Łyny (N 53,863506o, E 20,376970o). W późniejszym czasie miejsce to pełniło przez pewien okres funkcję cmentarza. Obecnie z dwóch wcześniej istniejących kaplic cmentarnych pozostała jedna i to w opłakanym stanie, a wśród bujnej zieleni możemy jeszcze odnaleźć resztki nagrobków.

Zrujnowana kaplica cmentarnaZrujnowana kaplica cmentarna
Dwa pomnikowe dęby na grodziskuDwa pomnikowe dęby na grodzisku

   Niedaleko grodziska, tuż przy Łynie rósł okazały dąb zwany przez miejscowych „Dębem Napoleona”. Ten wspaniały okaz dębu wg pomiarów z 1897 r., wykonanych przez ks. Barczewskiego miał 9 m obwodu w pierśnicy. W dębie znajdowała się obszerna dziupla o wysokości 4 m i średnicy 1,75 m. Wbrew legendzie, że w dziupli tej nocował Napoleon, cesarz nie przebywał wówczas w Barkwedzie, a jego wojskami dowodził marszałek Nicolas Jean Soult. Niestety, to okazałe drzewo spłonęło w 1922 roku i obecnie nie ma po nim śladu. Na terenie grodziska znajdują się jednak 3 sędziwe okazy dębu (być może są to potomkowie Dębu Napoleona), z których najokazalszy posiada ok. 6 m obwodu w pierśnicy.

Kapliczka przy dawnym młynieKapliczka przy dawnym młynie

   W Barkwedzie, przy drodze znajduje się budynek dawnego młyna (N 53,864379o, E 20,382645o) a tuż obok dwie współczesne kapliczki (N 53,864082o, E 20,383562o) i (N 53,863585o, E 20,384485o). We wsi jest sklep spożywczy, czynna stacja kolejowa, a od niedawna Barkweda posiada świetlicę (N 53,866245o, E 20,377088o).

   Do Barkwedy można dojechać koleją, autobusami PKS i prywatnymi busami. Barkweda leży na skrzyżowaniu dróg do miejscowości, które przemierzamy w naszym przewodniku. Udając się na wschód, dotrzemy do Brąswałdu, na zachód do Bukwałdu, na południu leżą Kajny, a na północy znajduje się Cerkiewnik i Swobodna. Udajmy się drogą na północ wzdłuż linii kolejowej w stronę Cerkiewnika. Prowadzi nas szlak czerwony. Tuż przez zjazdem do gospodarstwa agroturystycznego „Strusiolandia” znajduje się ciekawy, stalowy krzyż przydrożny (N 53,871643o, E 20,385427o). Po przejechaniu dalszych 1 200 m, przejeżdżamy pod wiaduktem na drugą stronę torów. Droga gruntowa wiodąca nas przez głównie liściasty, bukowy las, przy złych warunkach pogodowych może być dla samochodów osobowych nieprzejezdna.

Pomnikowy głaz narzutowy w leśnictwie BukiPomnikowy głaz narzutowy
w leśnictwie Buki
Stalowy krzyż przy drodze z Barkwedy do CerkiewnikaStalowy krzyż przy drodze
z Barkwedy do Cerkiewnika

   Z lewej strony mijamy leżący w lesie okazały głaz narzutowy (N 53,883559o, E 20,384185o) o obwodzie 950 cm. Głaz leży na stoku wzgórza tuż przed jego wierzchołkiem. Na większej powierzchni pokryty jest mchem, obok leżą odłupane od niego okruchy. Niestety, do głazu można dotrzeć tylko z pomocą GPS, gdyż ścieżki prowadzące do niego ulegają zatarciu.

   Zbliżamy się do jeziora Pupla Duża. Z punktu N 53,895694o, E 20,396226o rozciąga sie wspaniały widok na jezioro. Nieco dalej, po prawej stronie drogi (N 53,897605o, E 20,393815o) stoi krzyż stalowy w betonowym cokole. Tuż obok znajduje się oryginalny, granitowy cokół, w którym wcześniej krzyż był osadzony.

Jezioro Pupla DużaJezioro Pupla Duża

   Wyjeżdżamy z lasu na otwartą przestrzeń (N 53,902233o, E 20,392527o), przed nami w dali zabudowania Cerkiewnika.