"Warmia znana i nieznana"

Kajny


Kajny witają soczysta zieleniąKajny witają soczysta zielenią

   Leżące na uboczu Kajny są małą wsią, mimo że jej historia sięga połowy XIV w. Wieś lokowana była 1 sierpnia 1354 r. przez kapitułę warmińską w miejscu pruskiego in campo Kaynyn, co upamiętnia ustawiony przez mieszkańców w 2004 r. głaz z pamiątkową tablicą. Przełom XIX i XX w. był szczytowym okresem rozwoju wsi. W tym czasie Kajny zamieszkiwało 140–170 osób. Zniszczenia spowodowane przez II wojnę światową doprowadziły do upadku wsi. Obecnie w Kajnach mieszka ok. 60 mieszkańców, co nie sprzyja powstaniu sklepu, punktów usługowych czy szkoły. Wieś nie posiada komunikacji publicznej i dojechać tu można tylko własnym samochodem, rowerem (przez wieś przebiega żółty szlak rowerowy) lub dojść pieszo z pobliskich miejscowości. Wieś zachwyca swoim położeniem. Otaczające ją lasy, meandrująca wśród rozległych łąk Łyna i brak ruchliwych dróg w okolicy sprawiają, że Kajny są oazą ciszy i spokoju.

Kapliczka w zagrodzie sołtysaKapliczka w zagrodzie sołtysa
Taran wodnyTaran wodny

   Miłośnicy kapliczek warmińskich znajdą tu dwie kapliczki – ceglaną z dzwonniczką (N 53,848197o, E 20,372723o), oraz malowaną na biało, stojącą w zagrodzie państwa Rautenberg (N 53,849716o, E 20,372702o). Stojąc naprzeciw tej ostatniej, po prawej stronie znajduje się stary drewniany dom państwa Rautenberg z 1856 r., a po lewej stronie wieża ciśnień zaopatrująca mieszkańców wsi w wodę. Wieża ciśnień zasilana jest przez tzw. taran wodny – urządzenie hydrotechniczne, z którego Kajny są znane. Urządzenie to zbudowane w końcu XIX w. według projektu Josepha Michaela Montgolfiera, napędzane siłą wody źródła od ponad wieku dostarcza wodę dla wsi. Taran wodny znajduje się obok leśniczówki (N 53,849232o, E 20,374370o) i z oczywistych względów ujęcie wody jest ogrodzone i niedostępne dla zwiedzających. Dociekliwi turyści, chcący z bliska obejrzeć to cudo techniki, mogą liczyć na życzliwość miejscowego sołtysa, u którego znajdują się klucze do bramy. Można też obejrzeć schemat budowy urządzenia i zapoznać się z zasadą jego działania z tablicy informacyjnej stojącej obok.

Droga przez Kajny - po lewej wieża ciśnieńDroga przez Kajny - po lewej wieża ciśnień
Łyna w pobliżu KajnŁyna w pobliżu Kajn

   Podążając dalej drogą, która doprowadziła nas do ujęcia wody, dojdziemy do starego koryta Łyny. Znajdujący się tu most pozwoli nam przedostać się na drugą stronę leniwie płynącej rzeki, a z niewysokiego wzgórza pod lasem możemy podziwiać panoramę okolic Kajn.

   Z Kajn pochodzi, zasłużona w walce o polskość Warmii, rodzina Żurawskich. Stanisław Żurawski, wiceprezes Rady Nadzorczej Spółdzielni Rolniczo-Handlowej „Rolnik” w Olsztynie, pobity w styczniu 1943 r. przez olsztyńskie gestapo, zmarł i jest pochowany na cmentarzu w Brąswałdzie. Jego syn Alfons był współpracownikiem polskiego wywiadu. Przed wojną wcielony do Wehrmachtu stacjonował w Królewcu. Podczas pobytu w Kajnach w 1940 r. nawiązał kontakt z polskimi jeńcami. Po powrocie do Królewca został oskarżony o zdradę Rzeszy i skazany w 1942 r. na karę śmierci.