"Warmia znana i nieznana"

Sętal


Neogotycki kościół w SętaluNeogotycki kościół w Sętalu

   Jeżeli poruszamy się własnym środkiem transportu od strony Dywit, do Sętala najłatwiej dojechać skręcając z drogi krajowej 51 w prawo (N 53,884183o; E 20,438862o). Po przejechaniu ok. 1,76 km, po prawej stronie drogi zobaczymy murowaną kapliczkę (N 53,891021o; E 20,462131o). Dojeżdżając do wsi, po prawej stronie mijamy sklep spożywczy (N 53,899250o; E 20,476945o) i jeżeli chcemy zatrzymać się we wsi, należy na rozwidleniu dróg przed kościołem skręcić w lewo, by po kilkudziesięciu metrach dojechać do parkingu (N 53,900238o; E 20,476604o). Do Sętala możemy dojechać także autobusem – przystanek znajduje się przy głównej drodze (N 53,898983o; E 20,476842o).

Wnętrze kościołaWnętrze kościoła

   Sętal został założony w pierwszej połowie XIV w. i należał najpierw do kolegiaty w Glotowie, później w Dobrym Mieście. W rękach kościelnych pozostał do 1811 r. Polska nazwa wsi wywodzi się od dawnej niemieckiej nazwy Süssenthal – Słodka Dolina.

   Nad wsią góruje wieża neogotyckiego kościoła pw. św. Mikołaja. Kościół był zbudowany 1910 r., a konsekrowany 11 lipca 1911 r. przez biskupa Augustyna Bludau. W kościele warto zwrócić uwagę na drewnianą rzeźbę Trójcy Przenajświętszej w ołtarzu głównym. Z pożaru poprzedniego kościoła ocalały dwa kielichy z XVII i XVIII w., natomiast renesansowa monstrancja została potajemnie wywieziona do Szwajcarii. Msze Św. odprawiane są w każdą niedzielę o 10.00; dni powszednie – latem o 7.30, zimą o 17.00. W centrum wsi znajdują się trzy kapliczki: murowana, bielona (N 53,901004o; E 20,476526o), neogotycka z czerwonej cegły (N 53,900276o; E 20,477407o) i ceglana z dwuspadowym dachem, stojąca przed stodołą (N 53,899765o; E 20,476842o).

Kapliczka w pobliżu kościołaKapliczka w pobliżu kościoła

   Okolica Sętala jest silnie pofałdowana – nadaje sie do uprawiania sportów zimowych i lotniarstwa. Jedynym utrudnieniem jest to, że ziemie te są własnością prywatną i należałoby wcześniej uzyskać zgodę właściciela na ich eksplorację. Na północ od Sętala znajdują się trzy większe i kilka mniejszych jezior, na których można wędkować. Interesujące jest jezioro leżące najbliżej cenrum wsi (N 53,903883o; E 20,482378o). Na wyspie tego jeziora gnieżdżą się setki ptaków.

Wąwóz LangiWąwóz Langi

   Na północny zachód od wsi znajdują się dwa grodziska pruskie. Do jednego z nich łatwo doprowadzi nas ścieżka z Sętala. Wycieczkę rozpoczynamy schodząc w lewo z drogi prowadzącej do Nowych Włók na ścieżkę do Kabikiejm Górnych (N 53,904566o; E 20,478129o). Po przejściu 1,02 km, po prawej stronie ścieżki zobaczymy resztki fundamentów domu, za którymrozciąga sie rozległe zadrzewienie. Jest to Dolina Langi, przez którą w głębokim wąwozie przepływa rzeka Dratwa. Niegdyś na rzece tej istniał młyn należący do rodziny Lange, od której imienia nazwana została dolina. Możemy spróbować przedostać się po kładce na drugą stronę doliny i z punktu widokowego (N 53,913818o; E 20,473972o) mieć rozlegy widok na jeziora otaczające Sętal. Tą samą drogą powracamy na ścieżkę do grodziska. Po przejściu dalszych 120 m i minięciu Dratwy dochodzimy do częściowo ogrodzonego pastwiska. Po lewej stronie z daleka widoczny jest wał grodziska (N 53,912082o; 20,464820o).

Drewniany budynek gospodarczy na podmurówce stojący w pobliżu kościołaDrewniany budynek gospodarczy
na podmurówce stojący w pobliżu kościoła

   Noclegi w Sętalu można znaleźć w Siedlisku Sętal, Sętal 59, tel. 609 571 283.

   Wieś posiada też bibliotekę z dostępem do inernetu. Z imprez cyklicznych należy odnotować: odpust 6 grudnia na św. Mikołaja, festyn parafialny w sierpniu, a w lipcu na MB Szkaplerznej łosiara do Nowych Włók.


Materiały nadesłane



  Do Sętala warto przyjechać przy dobrej pogodzie o każdej porze roku, ale szczególnie wczesną wiosną, aby odbyć spacer do Wąwozu Langi.

  Pozostawiamy samochód na parkingu obok plebanii. Idziemy pieszo w stronę Nowych Włók, podziwiając kościół, kapliczki, zabudowę wsi oraz niezwykle urokliwy krajobraz. Na widocznym w dole po prawej stronie jeziorku widać dobrze wyspę, obleganą przez ptaki.

  Wychodzimy ze wsi w stronę Nowych Włók i po prawej mijamy tablicę Tuławki 7. Za tablicą skręcamy w pierwszą w lewo za siedliskiem  kamienistą dróżkę. Nie zgubimy się, bo z każdego miejsca widać wieżę kościoła.
Po drodze mijamy zdziczałe drzewa owocowe. Latem można ich owocami ugasić pragnienie.

  Po 15 minutach dochodzimy do miejsca po prawej stronie dróżki, gdzie stał niezwykle okazały dom. Mieszkała tam rodzina Lange, która po wojnie wyjechała do Niemiec. Dom miał 5 wejść i bardzo dostatni wystrój i wykończenia. Po wyjeździe właścicieli  został rozebrany, pozostały tylko resztki fundamentów. Z siedliska, patrząc na zachód, widać między drzewami pagórek grodziska.

  Idziemy na wschód i przez zagajnik dochodzimy do parowu, w którym płynie rzeczka Dratwa. Rzeczka ta koło Kabikiejm wpada do Łyny. Na spiętrzeniu rzeczki rodzina Lange miała zbudowany  młyn. Obecnie można na niej spotkać żeremia bobrowe.

  Schodzimy na dno parowu i po ułożonych pniach przechodzimy na drugą stronę rzeczki. Wczesną wiosną skarpy pokryte są kwitnącymi przylaszczkami i zawilcami. Skarpy parowu są strome i wysokie, rosną w nich lipy, graby i klony. Niektóre drzewa mają ponad sto lat.

  Wychodzimy na górę (prywatne pole) i idziemy na wschód. Po kilku minutach widzimy jeziorko pomelioracyjne. Gniazdują na nim pary żurawi. Jesienią zbierają się  tutaj gromadnie przed odlotem. Rozglądamy się wokoło i  podziwiamy piękny krajobraz. Często też można zobaczyć tu sarny i dziki.

  Po lewej stronie jeziorka, wyżej położona niż ono, płynie struga zasilana źródełkiem. Idziemy jeszcze kilkanaście metrów dalej i dostrzegamy drugie jeziorko. Rzeczka Dratwa przepływa przez oba jeziorka. Wyjście jej z jeziorka jest niewidoczne. Płynie jakiś czas przepustem.

  Wracamy tą samą drogą do przejścia przez rzeczkę. Idziemy na zachód i na tyłach domu przy resztkach piwnicy mijamy rozległe stanowisko lepiężnika. Odrobinę dalej, wczesną wiosną, kwitną tu łany przebiśniegów, a później przylaszczek.

  Wracamy do dróżki, przechodzimy przez przepust i skręcamy w lewo pod górę (prywatne pole) do widocznego już grodziska. Miejsce to, zabagnione, często jest odwiedzane przez dziki. Ze szczytu grodziska widać dookoła piękną panoramę okolic. Z tego miejsca nie widać wieży kościoła - schowana jest za rosnące na cmentarzu drzewa.

  Na północ od grodziska w odległości około 250 m znajduje się małe, wyglądające jak górskie, jeziorko polodowcowe. Dalej na północ widać już dobrze zabudowania wsi Kabikiejmy Górne We wsi, przed wojną okazałej, znajduje się tylko kilka domów i kaplica, zbudowana po 1870 roku.  Na zachód od wzniesienia grodziska w odległości około 600 m, po drugiej stronie Dratwi znajduje się drugie grodzisko, gorzej widoczne. Na obydwu obiektach w 2000 r prowadzone były badania archeologiczne.

Z historii wsi:

  Wieś została zniszczona w czasie wojny polsko -krzyżackiej (1519-1521). W 1785 r. było we wsi 48 domów, a sto lat później - 131, obszar wsi obejmował 1254 ha. W Sętalu przeważała ludność niemiecka, choć mieszkali  także i Polacy. W XIX i początkach XX w. jedynie w co trzecią niedzielę kazania głoszone były w języku polskim. Ludność niemiecka posługiwała się gwarą lidzbarską zwaną Heilsberger Platt. Chociaż był to język niemiecki – to dla wielu Niemców niezrozumiały. W plebiscycie z 1920 r. decydującym o przynależności państwowej południowej Warmii – w Sętalu na 500 uprawnionych do głosowania, za Polską głosowało tylko 2. W 1993 r. w Sętalu mieszkało 348 osób, w 2011 r. -357 .Rolnictwem lub ogrodnictwem zajmuje się 5 gospodarzy.

Autorzy przewodnika


Zdjęcia nadesłane

Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal
Sętal Sętal